Kasım 2008

Ö T E S İ

 

07.12.2019 



Türk Ekonomisi

 
İ.Orkun Atalay

Milletlerarası mahkemelerinin küreselleşmenin “somutlaşmasındaki” rolü


Küreselleşme her ne kadar sınırları olmayan bir dünya hedefliyor olsa da, günümüze dek sadece soyut ve bağlayıcılıktan yoksun kalmıştır. Zira hala devlet egemenliği esas olup, pozitif hukukun kaynağı olarak devlet alındığından ve bu durumu değiştirebilecek bir etken henüz ortaya çıkmadığından küreselleşme somutlaşamamakta ve bağlayıcılık kazanamamaktadır. 20. yy.dan itibaren devlet egemenliğinin “mutlak” durumdan, gittikçe “soyutlaşmaya” başlaması ve “biçimsel” hale dönüşmesi süreci üç aşamada gerçekleşmiştir.

Her ne kadar ki, günümüzde devlet egemenliği halen asıl olmakta ve devletlerin kendi egemenliklerini kendilerinin sınırlandırmasıyla bir milletler-üstü hukukun ortaya çıkabilmesi mümkün olsa da, ekonomik, siyasi ve askeri baskılarla devlet egemenliğinin “şeffaflaştırıldığı” aşikârdır.  


Bugüne kadar hukuk önünde eşit devletler ancak tüm tarafların rızasıyla bir milletlerarası mahkeme önüne gidebilmekte ve verilen karar sadece davanın taraflarını bağlamaktaydı. Kararın icrası bakımından ise ilk aşamada bir bağlayıcılık sözkonusu değildi. Birinci Dünya Savaşı sonrası dünya barışının korunması amacıyla Milletler Cemiyeti kurulmuş ancak zayıf kalmıştır. Devletlerarasındaki ihtilafların barışçıl yollarla çözülmesi için bir organı olarak Milletlerarası Sürekli Adalet Divanı kurulmuş ancak kararlarının herhangi bir bağlayıcılığı olmadığı gibi, sadece savaşın kurallarını tayin etmekten ibaret kalmıştır. Zaten İtalya’nın Habeşistan’ı işgal etmesiyle Cemiyet de dağılmıştır.  


İkinci Dünya Savaşı sonrasında, bu sefer milletlerarası yargı kararlarının bağlayıcılığı Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin kolektif müdahale kararı almasıyla sağlanmak istenmişti. Ancak, bu sefer de Güvenlik Konseyinin veto yetkisine sahip beş üyesinden birisi davaya taraf olduğu takdirde mahkeme kararına uyulmamasının yaptırımı sözkonusu olamıyordu. Bunun somut örneği 1995 yılında Milletlerarası Adalet Divanı’nın ABD v. Nikaragua davasında, Nikaragua’daki hükümet karşıtı gerillalara askeri destek sağladığına hükmedilen ABD karara uymamış ve konu Güvenlik Konseyinin önüne geldiğinde de veto etmiştir. Yani “hâkimin kendi davasına bakamayacağı” kuralı ihlal edilmiştir. Bu sonuç aslında şaşırtıcı değildir. Zira dünya barışının muhafazası 20. yy. ikinci yarısından itibaren sadece ekonominin serbestçe mecrasında akışını sağlamak için bir bahane olmuştur ve her ikisinin de sebebi ve sonucu aynı küresel güç niteliğinde devletlerdir. Birleşmiş Milletler de ABD’nin Irak’ı işgali ile “son” bulmuştur.


1 Temmuz 2002 tarihinde yürürlüğe giren Milletlerarası Ceza Mahkemesi, kendisini kuran Roma Sözleşmesi’ne taraf olan devletler bakımından bir milletler-üstü yapı teşkil etmiş ve taraf devletlerin ayrıca bir rızası aranmaksızın, o devletlerin işlemiş olduğu insanlığa karşı suçlar bakımından yetkili kılınmıştır. Mahkemeye bağlı savcılılığın, tüm taraf devletlerde ihbar üzerine veya re’sen suç soruşturması yapabilme yetkisi bulunmaktadır. Ancak yurtdışındaki askerlerini korumak endişesiyle ve geleneksel politikası olan egemenliği sınırlandıran hiçbir milletlerarası antlaşmaya taraf olmamayı sürdüren ABD Roma Sözleşmesi’ne de taraf olmamıştır. Böylece “pozitif ayrımcılık” yapmaya devam etmiştir.


Ancak ABD’nin kesinlikle yanaşmadığı bir düşünce öğretide ileri sürülmektedir ki, o da bir milletlerarası ticaret mahkemesinin kurulmasıdır. İkinci Dünya Savaşı sonrasında dünya barışını ticaretin serbestleşmesiyle sağlama düşüncesine hizmet etme amacıyla kurulması planlanan Milletlerarası Ticaret Örgütü, 1948 tarihli Havana Şartı’nın ABD tarafından imzalanmaması üzerine kurulamamıştır. Zira ihtilafların çözümü için öngörülen tahkim usulü bağlayıcı niteliğe sahipti. Onun yerine, esnek hükümler ihtiva eden ve ihtilafların halli mekanizması bağlayıcılıktan yoksun olan 1947 tarihli Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması (GATT) yapılmış ve 1995 yılına kadar yürürlükte kalmıştır.


1995 yılında kurulan Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) ve bünyesinde yer alan Anlaşmazlıkların Halli Organı iki dereceli ve bağlayıcı nitelikte bir ihtilafların çözümü mekanizması getirmiştir. Ancak bu sefer de Örgüt kapsamında yer alan sübvansiyonlar en çok ticari ihtilaflara yol açan devlet yardımları yasak, dava edilebilir ve dava edilemez şeklinde üç çeşit olarak düzenlendiğinden tahkimin bağlayıcılığı da aşılmıştır. Hukuk, ekonomik imkânlar ve yöntemler kullanılmak suretiyle “arkadan dolanılmış” denilebilir.


Görülmektedir ki, devletlerin serbest hareket alanı daraldıkça küreselleşme genişlemektedir. Ancak yine de devlet egemenliği sadece “daralmakta” ama “yok” olmamaktadır. Zira devletler dünya üzerinde birbirlerine karşı “rekabet” halinde bulunmaktadır. Tümünün “tek-taraf” olarak yer aldığı bir yapı içerisinde ancak küreselleşme somutlaşabilir ve sınırlar kalkabilir.    


ufuk@ufukotesi.com

Bu yazı toplam 2417 defa okunmuştur.

Ufuk Ötesi Gazetesi'nde yayınlanan yazı, haber ve fotoğraflar kaynak gösterilerek iktibas edilebilir.

UFUK ÖTESİ.COM

BU YAZIYI TAVSİYE EDİN

Adınız  Soyadınız

E-posta adresiniz
Arkadaşınızın e-posta adresi

 

Yazdır  - Sayfanın Başına Dön 

 

 Sayı :79

 KÜNYE
 
 ARŞİV
 
 ABONELİK
 
 REKLAM
 
 
  YAZARLAR
 Ali Arif Esatgil
Bayrak gibi yaşamak...
 Alptekin Cevherli
En zor yazım…
 Doç. Dr. Fethi Gedikli
Şimşek gibi çakıp geçen ülkücü
 Dr. Yusuf Gedikli
Sevgili Kemalciğim, candaşım, kardaşım, arkadaşım…
 Kemal Çapraz
Son söz...
 Olcay Yazıcı
Asil Neslin Son Temsilcisi: Kemâl Çapraz
 Bayram Akcan
“BOZKURT” Kemal ÇAPRAZ
 Aydil Erol
Bu çapraz, kimin çaprazı?!!
 Şahin Zenginal
Sensiz hayat zor olacak
 Ünal  Bolat
Sevdiğini Türk için seven Alperen
 Hayri Ataş
“YA BÖYLE ÖLÜM DEĞİL Mİ ERKEN”
 Mehmet Türker
Türk Dünyasının dervişi
 Mehmet Nuri Yardım
Kemal Çapraz diye bir kahraman
 Prof Dr. Ali Osman Özcan
Ufuk Ötesinde Çapraz Ateş
 Orhan Seyfi Şirin
Çapraz doğuştan ‘Reis’ti
 Rasim Ekşi
Kardeşim Kemal’in Vasiyeti
 Dr. Orhan  Gedikli
Sevgili Kemal Kardeşimin Ardından
 Özdemir Özsoy
Seni unutamayız
 Dr. Ünal Metin
“Ufuk Ötesi” yaşıyor
 Süleyman Özkonuk
Öteki Ufuk
 Zeki Hacı ibrahimoğlu
30 yıllık dostumdu
 Aybars Fırat
Kastamonu Beyefendisi
 Coşkun Çokyiğit
Kemal Çapraz “Tek Ağaç”lardandı
 Baki Günay
Kırım Meclisinde Kemal Çapraz sesleri
 Cem  Sökmen
Metropoldeki dâvâ adamı: Kemal Çapraz
 Ahmet Tüzün
İz Bırakan
 Hüseyin Özbek
Kemal Bey
 Asuman Özdemir
Sermayeye kurban gittin…
           
       
 
   

Karahan 2002