Kasım 2008

Ö T E S İ

 

06.12.2019 



Evrak-ı Perişandan

 
Doç. Dr. Fethi Gedikli

Okul kitaplarında kalan çalışmak


“Her Türk çocuğuna düşen en büyük vazifelerden biri de terakki yolunda Avrupalılarla Amerikalılardan geri kalmamak için bütün kudretiyle çalışmaktır. Yarın sizin aranızdan da büyük kâşifler ve muhteriler (mucitler) çıkacaktır. Ve işte o gün, dünyanın en güzel yurdu olan aziz Türkiyemiz hakiki saadete ermiş olacaktır.”

Evrak-ı perişanımı karıştırırken eski yazılı matbu bir kitabın 239. ve aynı zamanda son sayfasında karşılaştığım şu tek paragrafı buraya almayı, Avrupa Birliğine gözü kapalı girmek istediğimiz bu günlerde anlamlı buldum. Sanırım adı meçhul bu kitap Cumhuriyet devrinde yayımlanmış bir kitaptır ve yine adı bilinmeyen yazarı yukarıdaki ifadesinde Cumhuriyet gençlerinden beklentilerini dile getirmekte idi. Bu tek cümlede dikkati çeken, gençlerden taklitçi olmaları değil, yaratıcı olmalarını istenmesi ve onların Avrupalılar ve Amerikalılardan geri kalmamaları idi. Gençlerden istenen alelade bir çalışma değil; yeni icatlar yapan, bilimde yeni çığırlar açan bir çalışmayı gerçekleştirmeleri idi.*
Aslında Türkiye Cumhuriyeti ile Osmanlı Devleti arasında eğitim ve öğretimle öğrencilere verilmek istenen esas değerler bakımından büyük benzerlikler hatta ayniyetler bahis konusu idi. Nitekim yine ilk 32 sayfası eksik olan başka bir eski yazılı matbu kitaba, bir “elifba” yani “alfabe” kitabına bakıldığında en kuvvetli bir şekilde vurgulanan ve talebelere verilmek yahut kazandırılmak istenen şeyin çalışmak olduğu kolayca görülecektir.
Zikredilen elifbanın 70. sayfasında Ulvi Ulvi imzalı aşağıdaki manzume bu hüküm için sağlam bir delildir. Manzumenin dizeleri arasında bulunan “Mektep, cennet!/Gel devam et!” söyleyişi çalışmaya sevk etme yanında o devir için çocukları okula çekme gayesinin de güdüldüğünü gösteriyor. Bugün bile tam anlamıyla okullaşmayı temin edemediğimiz hatırlanacak olursa, bu çağrının ne kadar anlamlı olduğu tebellür eder:

“ÇALIŞALIM!

Arı gezer, çiçek emer;
Kuşlar uçar bir yem arar;
Orman renkten renge girer:
Her tarafta çalışmak var..
Cennet gibi her yerimiz
Sevinç ile dolmalıdır.
Bunun için her birimiz
İş sahibi olmalıdır.
Arkadaşlar iş başına!
Girdik çalışmak yaşına..
Tembellikten sakınalım,
Çalışmanın zamanıdır;
İş insanın bir canıdır
Hem de bizler her ne olsak
İşimizi düşünelim;
Tembellikten durup uzak
Çalışmakla öğünelim!
Mektep, cennet!
Gel devam et!
Haydi, haydi çalışalım,
Çalışmağa alışalım!” [Ulvi Ulvi] s. 70
Bu elifbanın ve yazarının ismi kitap eksik olduğu için bilinmiyor. Fakat elifbanın arka kapağında “Elifbaya aid âsâr-ı saire” başlığı altında kayıtlı aşağıdaki eserlere bakıldığında bu kitabın İkinci Meşrutiyetten yani 1908 tarihinden sonra hazırlandığı tahmin edilebilir. Gerçekten, Hilmi Bey’in “Osmanlı Hürriyet Elifbası” ile İsmail Cezmi Bey’in “Meşrutiyet-i Osmaniye Elifbası” adlı kitapları, başlıklarında yer alan “hürriyet” ve “meşrutiyet” kelimeleriyle ilgi uyandırmaktadır. Ayrıca tek değil, birkaç tane elifba kitabının okutulmakta olduğuna da işaret etmek gerekir. Orada adları ve müellifleri ile birlikte verilen kitap listesindeki diğer kitaplar ise şunlardır:
Resimli Güzel Elifba: Mustafa Şefik Bey
Hülâsa-yı Elifba-yı Osmanî: H[üseyin] Hıfzı ve A. Cevad beyler
Teshil-i Elifba-yı Osmanî: Hüseyin Hıfzı Bey
Mükemmel Elifba-yı Osmanî: Tevfik Bey
Feth-i Kırâat yahud Elifba-yı Osmanî: Hüseyin Fehmi ve Mehmed Gâlib beyler
Resimli Elifba-yı Tefeyyüz: (yazar adı yok)
Kur’an-ı Kerime Hazırlık: Mustafa Şefik Bey
Ferîdü’l-misâl yahud Kur’an Elifbası: (yazar adı yok)
Teshilü’l-kırâati’l-arabiyye: Hafız Nuri Efendi.
Aynı elifbada çalışma meselesi “Çalışkan çocuk” (s. 69) başlıklı yazıda bir kere daha işlenmiştir. Elifbanın 65. sayfasıyla son sayfası olan 77. sayfası arasında yer verilen öbür okuma parçaları “İki inatçı [piliç]” hikayeciği (biz bunu daha çok “keçi” diye biliriz) ve sonunda “İnatçı olmayınız.” (s. 65), “İyilik boşa gitmez” hikayeciği sonunda gene aynı yargı (s. 66), Ali Ulvi Bey’in “Vatan” adlı manzumesi (s. 67), “Terli iken su içmeyiniz.”yazısı (s. 68), Ulvi Ulvi’nin yukarıya aldığımız “Çalışalım” manzumesi (s. 70), “Kavgacı Kız” (s. 71-72), “Feride nazik bir kızdır”( s. 73) ve “Orhan memnundur” yazıları (s. 74), “Bir çocuğun yüz yastığı” manzumesi (s. 75), “İki kardeş” yazısı (s. 76) ve aşağıda takdim edeceğimiz “Padişah” manzumesidir (s. 77).
Dikkat edilirse bütün bu parçaların seçilmesinde temel maksat öğrencilere (çocuklara) belli değerlerin kazandırılmasıdır. Bu değerler belirlenecek olursa inatçı olmamak, iyilik etmek, vatanı sevmek, terli iken su içmemek yani sağlığını korumak, çalışmak, uyumlu olmak, nazik olmak, okuma-yazmayı öğrenmek, yoksulların derdini paylaşmak, kardeşler arasında uyum ve padişah sevgisidir. Cumhuriyet devrinde hem çocuk edebiyatçısı, hem de ansiklopedici ve sözlükçü olarak tanınacak İbrahim Alaeddin (Gövsa) Bey’in kaleme aldığı padişah hakkındaki ilginç manzumeyi buraya almadan edemedim. Metnin üçüncü beytinde yer alan “Çünkü odur peygamberin halifesi, vekili /Yeryüzünde üç yüz milyon Osmanlının sultanı” ifadesi, hem padişahın peygamberin halifesi ve vekili olarak tarif edilmesi ve hem de o zaman dünyada yaşamakta olan bütün Müslümanların “Osmanlı” olarak algılanması ve algılatılmak istenmesi bakımından ilginçtir:


“PADİŞAH

Padişahı biz ne için o kadar çok severiz
Onun ismi anıldıkça niye şişer kalbimiz,

Geçtiği yer bayram yeri gibi olur nedendir
Neşesiyle bütün millet ne güler, şenlenir?

Çünkü odur peygamberin halifesi, vekili,
Yeryüzünde üç yüz milyon Osmanlının sultanı

Ondadır hep ecdadının tahtı, şerefi, şanı
...

Muhteremdir her milletin hükümdarı şüphesiz;
Fakat bizler padişahı baba gibi severiz.” [İbrahim Alaeddin] s. 77
fethigedikli@ixir.com


fethigedikli@ixir.com

Bu yazı toplam defa okunmuştur.

Ufuk Ötesi Gazetesi'nde yayınlanan yazı, haber ve fotoğraflar kaynak gösterilerek iktibas edilebilir.

UFUK ÖTESİ.COM

BU YAZIYI TAVSİYE EDİN

Adınız  Soyadınız

E-posta adresiniz
Arkadaşınızın e-posta adresi

 

Yazdır  - Sayfanın Başına Dön 

 

 Sayı :79

 KÜNYE
 
 ARŞİV
 
 ABONELİK
 
 REKLAM
 
 
  YAZARLAR
 Ali Arif Esatgil
Bayrak gibi yaşamak...
 Alptekin Cevherli
En zor yazım…
 Doç. Dr. Fethi Gedikli
Şimşek gibi çakıp geçen ülkücü
 Dr. Yusuf Gedikli
Sevgili Kemalciğim, candaşım, kardaşım, arkadaşım…
 Kemal Çapraz
Son söz...
 Olcay Yazıcı
Asil Neslin Son Temsilcisi: Kemâl Çapraz
 Bayram Akcan
“BOZKURT” Kemal ÇAPRAZ
 Aydil Erol
Bu çapraz, kimin çaprazı?!!
 Şahin Zenginal
Sensiz hayat zor olacak
 Ünal  Bolat
Sevdiğini Türk için seven Alperen
 Hayri Ataş
“YA BÖYLE ÖLÜM DEĞİL Mİ ERKEN”
 Mehmet Türker
Türk Dünyasının dervişi
 Mehmet Nuri Yardım
Kemal Çapraz diye bir kahraman
 Prof Dr. Ali Osman Özcan
Ufuk Ötesinde Çapraz Ateş
 Orhan Seyfi Şirin
Çapraz doğuştan ‘Reis’ti
 Rasim Ekşi
Kardeşim Kemal’in Vasiyeti
 Dr. Orhan  Gedikli
Sevgili Kemal Kardeşimin Ardından
 Özdemir Özsoy
Seni unutamayız
 Dr. Ünal Metin
“Ufuk Ötesi” yaşıyor
 Süleyman Özkonuk
Öteki Ufuk
 Zeki Hacı ibrahimoğlu
30 yıllık dostumdu
 Aybars Fırat
Kastamonu Beyefendisi
 Coşkun Çokyiğit
Kemal Çapraz “Tek Ağaç”lardandı
 Baki Günay
Kırım Meclisinde Kemal Çapraz sesleri
 Cem  Sökmen
Metropoldeki dâvâ adamı: Kemal Çapraz
 Ahmet Tüzün
İz Bırakan
 Hüseyin Özbek
Kemal Bey
 Asuman Özdemir
Sermayeye kurban gittin…
           
       
 
   

Karahan 2002